تبلیغات
مستر آشتیانی - مطالب انواع آش های آشتیان
 
شهر من آشتیان
مستر آشتیانی
صفحه نخست         تماس با مدیر         پست الکترونیک        RSS         ATOM
 
 
جمعه 31 خرداد 1392 :: نویسنده : علیرضا آشتیانی

در جهان رو به رشد امروز لزوم شناخت و آشنایی هرچه بیشتر با ویژگیها و خصایص پنهان و آشکار سرزمین پدری ،از لحاظ تاریخی،جغرافیایی ، رسم و رسومات و آداب و سنن کهن آن بر هیچ کس پوشیده نیست.لذا در نگارش این مطلب سعی بر این خواهم داشت تا با گوشه هایی از فرهنگ غنی و اقلیم شهرستان آشتیان بیشتر آشنا شویم.امیدوارم که مورد استفاده هموطنان و همشهریان شریف آشتیان قرار گیرد.   

تاریخچه شهرستان آشتیان:

با توجه به اسناد و مدارک موجود و مطالعه متون قدیمی و معتبر تاریخی و جغرافیایی،می توان گفت که شهرستان آشتیان حدوداً همان رستاق ورة کهن،و شهر آشتیان نیز همان اشتجان(اشتگان)،یکی از دیه های کهن ورّه است.ذکر نام روستاهای وره فراهان و طبرس(تفرش)در کنار هم،زیر عنوان مضافات قم،در البلدان یعقوبی نیز این سخن را استوارتر می سازد.پیشینه تاریخی:کهنترین متنی که از دیه ابرشتجان یا اشتجان(شهرآشتیان کنونی)سخن به میان آورده تاریخ قم(تألیف در378ق/988م)است که زیر عنوان رستاق ورّه(حدوداً شهرستان آشتیان فعلی)و جوزه و جَرَکان(گرکان)از اشتجان و 35 ده و روستای دیگر نظیر:کردجان(کردیجان)،موسی آباد،اهویه(آهو)،شهراب،سیاوشان،خرجه(خرچه)و دستجرده نام برده است.آشتیان به معنی محل پرستش می باشد(آن)قید مکان و(شت)به معنی پرستش در مجموع یعنی محل پرستش است(تاریخ قم اقتباسی از تاریخ ابن فقیه همدانی). ناصرالدین شاه آشتیان را چنین توصیف می کند:قصبه آشتیان که در حقیقت شهری مأمور و آباد است و خانه های عالی دارد که مرتبه مرتبه مشرف به یکدیگر ساخته شده اند.در متون روزگار قاجاریه، خاصه سفرنامه ها، مکرّر از آشتیان به عنوان قریه ای بزرگ با قصبه ای آباد یاد شده، آشتیان:قریه ای است قصبه مانند و محلی است خاطر پسند.

قدمت شهرستان آشتیان به پیش از ظهور اسلام میرسد و می توان گفت از نظر تاریخی این سابقه به 30 قرن می رسد.زیرا:شواهد نشان می دهد که مردمان این دیار مدت زمانی آیین زرتشت را پیروی می کردند و ظهور زرتشت هم طبق اعتقاد برخی از تاریخ شناسان و اوستاشناسان به 800 تا 1100 سال پیش از میلاد مسیح(ع)می رسد،طبق اظهارات مؤلف تاریخ قم این شهر را کیخسرو آباد کرده است.در آشتیان حدود 16 آتشکده وجود داشته که معروف ترین آنها آتشکده «ورّه» بوده است.فتح آشتیان نیز به دست نیروهای اسلام در سال  1323و24(ه.ق)در روزگار خلیفه دوم انجام گرفته است.

جغرافیای شهرستان آشتیان:

شهرستان آشتیان در مركز استان مركزی و در شمال شهرستان اراك واقع و مركز آن شهر آشتیان است و در ارتفاع 1791 متری از سطح دریا قرار گرفته كه با مركز استان(اراك)75 كیلومتر و با تهران حدود 220 کیلومتر فاصله دارد.این شهرستان از شمال به تفرش ، از جنوب به اراك و محلات ، از شمال شرق به شهرستان قم با آب و هوای نیمه بیابانی ، از غرب به ملایر و از شرق به سلفچگان محدود گشته و 1348 كیلومتر مربع مساحت دارد كه از این لحاظ كوچكترین شهرستان استان مركزی است.شهرستان آشتیان دارای 1 شهر،1 بخش و 3 دهستان(گرکان،مزرعه نو،سیاوشان) به مركزیت آشتیان است.این شهرستان به علت ارتفاع نسبتاً زیاد دارای زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل می باشد.به طوری كه میانگین دما در زمستان صفر و در تابستان 6/22درجه سانتی گراد گزارش شده است.دمای میانگین سالانه نیز برابر با 12 درجه سانتی گراد و تعداد روزهای یخ بندان نیز به 135 روز رسیده و متوسط بارندگی منطقه حدود 250 میلیمتر می باشد. این شهرستان از لحاظ نقشه نگاری در دامنه ارتفاعات كوههای مركز استان واقع شده و از جنوب به دشت فراهان و كویر میقان منتهی می شود.از ارتفاعات معروف آن كوه رف قاسم كشه(بین آشتیان وتفرش)،میراب(فیلکوه)،آهو و دوفیل را می توان نام برد.

شهرستان آشتیان در حوزه بسته كویر میقان قرار دارد كه هیچگونه رودخانه دائمی در آن جریان ندارد و رودخانه های این حوزه به تبعیت از شرایط اقلیمی تنها در فصل زمستان دارای آب می باشند. رودخانه آشتیان (آهو) كه از شمال آشتیان از ارتفاعات كوه و كلاء به ارتفاع 3000 متر سرچشمه می گیرد، پس از گذشتن از شهر آشتیان در دشت پایین دست  شهر پخش می شود و در فصل تابستان به شدت آب آن كاهش می یابد. حداكثر دمای آن 34 درجه ، تعداد روزهای یخ بندان 95 روز و میانگین سالیانه بارندگی 250 میلیمتر است.

لهجه و گویش آشتیان:

شیوه خاص جمله در آشتیان رسمی و کتابی است و کلمات شکسته و گفتاری ادا نمی شوند،زیرا آشتیان از دیرباز مسکن و مأوای مستوفیان و میرزاها بوده است و در زمان کریم خان زند میرزا(خوشنویس )های آشتیانی به دربار راه یافته اند.گویش آشتیانی قدیم تا حدود سال 1335(ه.ش)در محلات غربی آشتیان متداول بوده و تنها روستائیانی که بیش از 40 سال داشتند بدان سخن می گفتند(دائره المعارف بزرگ اسلام-احمدتفضلی ص 408).نکته قابل تأمل درباره گویش آشتیان این است که در مدت زمانی کمتر از نیم قرن کاملاً به دست فراموشی سپرده شده است و تنها متن باقی مانده، نسخه اشعار میرزا محمد علی بلبل آشتیانی(شاعر قرن 11 هجری)است. به هرحال گویش آشتیان از گویش های مرکزی ایران به شمار می آید و باقی مانده زبان های ایرانی پهلوی اشکانی(پارتی)است.

شرایط زبانی :اهالی آشتیان عموماً آریایی نژاد می باشند ولی نفوذ اقوام ترك زبان نیز در این میان قابل مشاهده است. در شهر آشتیان و روستاهای مجاور آشتیان مانند:آهو،سیاوشان،صالح آباد،شهراب و گرکان به زبان فارسی با لهجه خاص منطقه آشتیان، و روستاهای کردیجان،هزارآباد،سره رود،خوراک آباد،مزرعه نو،بهارستان(خرّاب)،نادرآباد و سقرجوق به زبان خلجی ( تركی قدیم ) و تركی معمولی صحبت می كنند.

در لهجه کنونی آشتیان بسیاری از واژه های گویش  قدیم رایج هستند،مانند:شرّه:پارچه کهنه،کلکو:تکه چوب بلندبرای تمیزنمودن لباس،نوئرک:جوجه مرغ،داشر:شلخته،ساقاله:سفال،آلماته:آرواره،آله:سرخ کم رنگ،پوت:فوت،ترت:ترد،بشش:بهش به او،موئد:می گوید،

کل:کوتاه،غلاغ چرّک:زاغچه،کجانا:کجا،خرّید:فرو ریخت،کته کنی:برکت نکنی،کلم می افتد:سر به سرم می گذارد،حلا:اکنون،صعبون:صابون،اگر و اگور:شرط و شروط،الا بستنک:موجودی خیالی برای ترساندن بچه ها،اندائی:پیمانه،اجاق کور:عقیم یاخسیس،اخرک:حشرات و جانوران ریز مانند مورچه یا خرخاکی،اخمالو:اخمو،پیله سفت:سمج،انگله:بازو،ادبار:لاغر،تختله:بزرگ،آقاجانک:تداول کودکان به معنای کوچولو.

ادبیات شفاهی :قصه ها، افسانه ها:قصه ها و افسانه ها جایگاه ویژه ای در ادبیات شفاهی محل دارند.داستان سلیم جواهری،افسانه كور اوقلی و داستان دروغ بی حد از قصه ها و افسانه های معروف شهرستان آشتیان می باشند.

ترانه های محلی:از ترانه های معمول شهرستان آشتیان ترانه های مشك زنی می باشد كه نمونه ای از آن در ذیل می آید:خیكم خیكم صناری،بند خیكم مرواری،مشكك مشكك زودی باش،گله آمد توی تاچ(طویله تابستانی)،قزقان(دیگ بزرگ مسی)بیار بدوشیم،كرش كنیم بفروشیم،اطلس كنیم بپوشیم، مخمل كنیم بپوشیم.

جمعیت اجتماعی:

جمعیت  شهرستان آشتیان در سال 75 حدود 21334 نفر بوده كه بیشتر از 29 درصد در آشتیان و مابقی در روستاها ساكن بوده اند همچنین جمعیت شهر آشتیان در سال 75 حدود 7500 نفر بوده و كردیجان و گرکان از نقاط پر جمعیت روستایی این شهرستان می باشند.

مهاجرتها:روند مهاجرتها از روستاها و حتی شهر آشتیان به شهرهای اراك، قم و تهران به جهت اشتغال روند چشمگیری داشته است .

بافت كلی نقاط جمعیتی منطقه:بافت كلی اكثریت روستاهای منطقه ،بافت مجتمع توده ای است. بافت روستاهای گرکان، جعفرآباد و بهارستان سابقاً مجتمع قلعه ای بوده است.

شرایط مذهبی : مردم شهرستان آشتیان بسیار مذهبی و اكثریت مطلق مسلمان شیعه مذهب هستند.

گروههای مذهبی :بنا بر آمار نامه سال 1375 حدود 99 در صد جمعیت شهرستان آشتیان را مسلمانان و شیعیان اثنی عشری تشكیل داده و اقلیتهای منطقه را زرتشتیان 8 صدم درصد و اقلیت مسیحیان نیز 1 صدم درصد جمعیت این شهرستان را تشكیل می دهند. 

ویژگیهای معماری؛

ویژگیهای معماری منازل سنتی شهر آشتیان :معماری بافت سنتی شهر آشتیان اساساً درون گرا و دارای حیاط مركزی می باشد.مصالح به كار رفته در منازل سنتی :خشت ، كاهگل، تخته، نی، چوب، گچ، پردو و سنگ .تهویه هوا: در سقف مساكن بافت سنتی در یچه ای به نام « باجه » عمل تهویه هوا را انجام می دهد.

نورگیری منازل:نورگیری فضای داخلی خانه ها نیز از طریق پنجره های چوبی كوچك میسر می شود. زیر طاقی:زیر طاقی یا دالان ساباط در معماری ویژگی است كه در معماری و ساخت بافت قدیم شهر آشتیان به كار رفته است.گنجه: فضایی كمدی شكل در دیوار اتاقهای منازل كه جهت نگهداری وسایل مختلف كاربری داشته و دارای دو درب چوبی دو لنگه می باشد.

فضاهای اصلی خانه ای سنتی منطقه آشتیان:تالار اتاق مهمان،اتاق نشیمن،آشپزخانه،ایوان(هال)،مهتابی،بالاخانه،تندورستان(محل پخت نان)، پستو،حیاط( حصار )،كامبار(انبار كاه)،سیزان(محل نگهداری دام)،انباری،حوض خانه ،دالان ورودی،كنارآب(توالت).

تاپو:در برخی مساكن سنتی فضائی مكعب شكل كه از گل ساخته شده وجود دارد كه كاربری آن جهت ذخیره غلات بویژه گندم می باشد.

محله های آشتیان:

شهر آشتیان از 14 محله شكل گرفته و رودخانه آهو به مشابه تقسیم كننده آن به دو بخش غربی و شرقی می باشد. محلات شهر آشتیان عبارتند از:محلات امین النظاره،گلچن(گلشن)،سركمری،رومزار،مازری،بازار،آقازیارت،سرورآباد( محنت آباد)،سرده،باغچه هلاری، میان دی ،چناری،میرانگاه(میدانگاه)و لاقه، که به تازگی محله ها و شهرکهای جدید مثل: دشت ،شهرک امام سجاد (ع)،امام جواد(ع) و بلوار معلم به آنها اضافه شده است. 

تأسیسات عمومی:

به جز دوره متوسطه دبیرستان، درمانگاه و مراكز بهداشتی كه در مراكز و نقاط پر جمعیت شهری و رو ستایی می باشند، سایر نقاط روستایی نیز دارای امكانات لازمه برای زندگی بوده و جالب توجه است كه تمامی مراكز روستایی دارای مراكز مخابراتی می باشند.

تأسیس شهرداری در آشتیان:در اواخر سلسله قاجاریه قراب خانه ها که محل اجتماع بازنشستگان حکومتی بود شکل گرفت،سپس بلدیه تشکیل شد و در سال 1318 (ه.ش) شهرداری آشتیان تأسیس شد.

انواع آش های آشتیان:

آش تُرماش ترشی،آش ترماش قره قروت ،آش قره قروت،آش باران،آش ترخنه شیر،آش تِرِک-پِرِک، آش ترخنه دوغ،آش یارمه دوغ،آش پلته دوغ،آش اماجک، آش پشت پا،آش دیگی،آشهای دیگی عبارتند از:آش ترشی،آش جو،آش حلیم،آش غوره،آش وشیل،آش ساده،آش سمنو،آش شیر،آش دوغ.

گروههای شغلی:

محور اصلی تأمین معاش مردم بر پایه كشاورزی بوده و در كنار آن دامپروری نیز رواج دارد.بخش صنعت ،بخش خدمات ،ارتباطات، خدمات مالی و تجاری، سایر شیوه های معیشت منطقه می باشند.مراكز داد و ستد:شهرهای آشتیان،اراك، فرمیهن و قم عمده مراكز داد و ستد منطقه می باشند.

طوایف و فامیلهای مهم منطقه آشتیان:

حواصلی ها،مقصودی ها،براتی ها،هاشمی ها،عنایتی ها،مچی ها، چنگیزی ها، عظیمی، فروحی ها، دانش ها، قریب ها، قاسمی ها، مختاری ها ،عراقی ها، قاسمی پورها ، ایزدی ها، جعفرآبادی ها، حسینی ها، نجاری ها، واحدیان ها، قنبری ها، جمشیدی ها، دلبری ها و بداغی ها از فامیلهای مهم شهرستان آشتیان می باشند.

مبداء و منشاء تعدادی از خانواده ها در آشتیان:

عطایی ها و شریفی ها از همدان، صفاری ها از کاشان، احمدی ها ،رضایی ها و رحیمی ها از اصفهان و یزد، حضرتی ها،سنایی ها و شیدایی ها از بروجرد و به قولی اطراف کاشان، کرمانی ها از کرمان، طهماسبی ها و شفیعی ها از کرمانشاه که در ابتدا به زند معروف بوده اند،خرسندی ها از مشهد خراسان، عبدلی ها از نایین، عربی ها از ولایات خوزستان، عقیلی ها دو دسته اند گروهی که قبلاً به اشک داغ مشهور بودند یزدی و خانواده دوم همدانی، سلیمانی ها از فارس، بعضی آشتیانی عراقی ها اصلاً یزدی، طیاری ها گروهی از حوالی شهریار و برخی شهرابی ،خانواده فتح علی از کوچندگان شیراز،

سمیعی ها از قم، محمودی نیا ها از فارس، کرم ها از واشقان، دسته ای از رضایی ها از تویسرکان و زمانی ها از گنجه و شوش به آشتیان کوچ کرده اند.اسامی مختوم به بیک (بک)داخل کار حکومت بوده و یا شغل مباشرت داشته اند و بعضاً مهاجرند.هنگام حمله تیمور گورکانی(قرن 8)به انجدان ،سادات آنجا به سیاوشان و جیرود(در خلجستان)گریختند و پس از مدتی به آشتیان آمدند و به میری ها اشتهار یافتند.

اماکن مذهبی:

مقبره فاطمه صغری در سیاوشان، امامزاده احمد بن اسماعیل، امامزاده قاسم،امامزاده محسن،امامزادگان حلیمه خاتون و رقیه سلطان محسن آباد ،قدمگاه امام رضا(ع) در انانجود ، زیارتگاه مشهد زلف آباد، فرمهین ، شاهزاده عبدالله، روستای فوجود قم و شاهزاده محمد عابد مشهد میقان.مساجد شهر آشتیان عبارتند از:1-مسجد جامع(روبروی خانه عالم )2-مسجد بازار(1329 ه.ش)3-مسجد حسنی(مازری)4-مسجد عرب 5-مسجد لاقه 6-مسجد عیان و همچنین مصلای بزرگ آشتیان(تأسیس 1365ه.ش).حسینیه های آشتیان عبارتند از : حسینیه آقازیارت، حسینیه سرورآباد(محنت آ باد)، حسینیه حضرت ابوالفضل(ع) سرکمر، حسینیه میان ده ،حسینیه بازار(1346ه.ش)،حسینیه صادقبیک(احداث1345 ه.ش -افتتاح1347)،حسینیه حسنی(مازری1339ه.ش)و تکیه میرزا باقر(لاقه1203ه.ش).

صادق بیک: شخصیتی محلی،مردی مهربان بوده که به خاندان نبوت و آل عصمت و خصوصاً حضرت امام حسین (ع)ارادتی خاص داشته و حسینیه صادق بیک به یاد ایشان می باشد. در کنار حسینیه ،حمام کهنه اواخر قرن 7(ه.ق) و مسجد جامع (تجدید بنا 1244 ه.ق)ساخته شده است.

مازری:مازری محلی بوده که در بلندی قرارداشته و در پایین آن دشت وجود داشته و اگر کسی به آنها حمله میکرده با قلاب سنگ از خود دفاع می کردند و دشمنان را از بین می بردند و می گفتند: (ما زوریم) که به مازری معروف شدند و اسم آن محله و مسجدی را که در آنجا ساخته شده را مازری می گویند.

پوشاك محلی: 

پوشاك محلی مردان شهرستان آشتیان؛سرپوشها:كلاه نخی ،كلاه دوره دار ، كلاه پشمی،کلاه نمدی.تن پوشها: پیراهن، شلوار بندی، جلزقه، آلخالق، قبا.پاپوشها:گیوه ،ارسی، گالش.

پوشاك محلی زنان:سرپوشها:چارقد،عرقچین، پیشانی بند.تن پوشها:پیراهن، پاچین ، شلوار، شلیته ، شلوار قری ، آلخالق ، جلزقه.پا پوشها:نعلین ، كفش ساغری ، گیوه.   

كشاورزی :

محصولات سنتی زراعی منطقه آشتیان:گندم ، جو، پیاز، سیب زمینی، نخود، عدس، هندوانه ، چغندر، شاه دانه، شلغم، و یونجه. محصولات باغی مهم منطقه:انگور ، بادام ، گردو و زرد آلو.

نوع كشت:در منطقه آشتیان كشت آبی و پائیزه، كشت غالب منطقه بوده و كشت بهار صرفاً برای كاشت صیفی جات و حبوبات صورت می گیرد.

انواع انگور شهرستان آشتیان:انگور اصلی ترین میوه و محصول باغی منطقه بوده و انواع آن در محل عبارتند از:انگور چرا(ماولان)،سیاه(شاهانی)،عسگری،خلیلی،یاقوتی،كالكی،كرّك،دل خروسی،كشمشی،کشمشی قرمز،پر كش،لعل،دریچه،فرخی،صاحبی(فرخی قرمز)و ریش بابا(شیرازی).  

ابزار و وسایل سنتی زراعت شهرستان آشتیان :انواع بیل(بیل اسپاره،بیل دولتی)،مرزكش(ابزار مرز بندی)،اوجار(ابزار شخم زنی)،ماله و ماله پشتی،دسقاله(ابزار دروی غلات)،چان(خرمن کوب سنتی)،یواشین(ابزار باد دادن خرمن)،كم و عزیبل(ابزار بوجاری).

دامداری ؛

انواع دام شهرستان آشتیان :گوسفند،بز،گاو،طیور و زنبور.محصولات دامی مهم منطقه:شیر، سرشیر، پنیر، ماست، دوغ، كشك، قره قروت، كره، روغن، پشم، پوست .شیردوشی:شیردوشی در شهرستان آشتیان از فروردین تا مرداد ماه صورت می گیرد. واره :واره نوعی تعاونی سنتی بین بانوان است كه جهت تهیه زنجیره لبنیات در فصل كاهش شیر دام صورت می گیرد. 

فنون و صنایع دستی ؛

مشاغل سنتی و دستی باقیمانده در محل شامل مشاغل: آهنگری، نجاری، صابون پزی، و مسگری بوده و سابقاً در محل سفالگری، آجرپزی و آهك پزی نیز وجود داشته است .سوغات آشتیان كه در استان مركزی و حتی استانهای همجوار معروفیت فراوانی دارد، «صابون آشتیان» می باشد .مواد لازم برای تهیه صابون آشتیان:پی( چربی حیوانی)، نمك ،آب ،سود سوز آور.سابقاً به جای سود سوز آور از گیاهی به نام قلیاب استفاده می شده است. 

صنایع سنتی و دستی محل:قالی بافی، جاجیم بافی، نمد مالی و پالان دوزی. سابقاً پارچه بافی و گلیم بافی نیز در منطقه رواج داشته است.قالی بافی:نقشهای قالی شهرستان آشتیان:گل ماهی،چهار ماهی،ترنج،شاخ بزی،خشتی،شكار گاهی و بوته.خرسك:سابقاً نوعی قالی در آشتیان به این نام بافته می شده است.جاجیم بافی: تنها در روستای گرکان و آن هم به ندرت انجام می گیرد.نمد مالی: تنها نمد مال منطقه ساكن روستای انانجرد بوده و تولیدات آن عبارتند از:

نمد زیرانداز،كپنك و كلوچه(نوعی پوشاك چوپانان)و كلاه نمدی.گلیم بافی:امروزه در محل برای بافت گلیم از كهنه پارچه های رنگی به عنوان پود گلیم استفاده می شود. پشم ریسی:پشم ریسی از مشغله های روزانه زنان محل است. چله یا جلك و چرخ پشم ریسی ، عمده ابزار سنتی پشم ریسی منطقه می باشند.

ابزار و وسایل سنتی باربندی در شهرستان آشتیان :شاره،تور،شاه تور،ابا،كودكش،هور،تاچه،خورجین،چوبس،طناب،گونی،پشكه .

اوقات محلی؛

مبنای گردش سال:مبنای گردش سال و تحویل سال در آشتیان سال هجری شمسی بوده و سال با نوروز آغاز می گردد.با این حال به سبب اعتقادات مذهبی تقویم هجری قمری در محل جایگاه خاصی دارد.

ماه انگور:در نقاطی از منطقه به مرداد ،ماه انگور می گویند.

پیش بینی فصول:اهالی منطقه از 45 روز هر فصل به بعد را، به فصل بعدی نسبت داده و بر این باورند كه از نیمه هر فصل هوا تغییر می كند.

آئینهای سنتی؛

بازیهای ویژه شهرستان آشتیان:آلاچین بازی(الک و دولک)، كلا ورداری، خرپشتك ، اوچ تاش، یارمالاق، كلاغ پرك، درنه بازی، توپ چرخی ، كپه،قاپ بازی،كمربندی بازی،دوزبازی.بازیهای اوچ تاش و یارمالاق بازیهای مشترك بین دو گروه جنسی بوده و سایر بازیها ویژه جنس مذكرند.بیشتر بازیهای محلی شهرستان آشتیان بر مبنای گروهی بازی شده و خصوصیتی رزمی دارند.

بازیهای ویژه مراسم و مناسبتها در آشتیان:چوب بازی، چوب بازی شاهسونی، اول اولینه، ییریك.

موسیقی محلی:موسیقی در محل به ویژه در بین اقوام خلج منطقه جایگاه ویژه ای دارد .سه مقام محلی كه در روستاهای خلج نشین شایع تر است عبارتند از : كور اوقلی،لری ، پاپتی.در بین اقوام فارس زبان منطقه مقامهای چوبی، یلدی و دستمال بازی رایج می باشند كه مختص رقص و جشنها می باشند.

رقصهای محلی:انواع رقص محلی شهرستان آشتیان:رقص چوبی(نوعی رقص جمعی با حركات موزون)،رقص كردی(نوعی رقص جمعی با حركات موزون پا)،چوب بازی(در اصل نوعی رقص نمادین رزمی است)،دستمال بازی(رقص زنان محل).

آئین سنتی تولد: معمولاً در شهر آشتیان چند ماه قبل از تولد نوه دختری ،خانواده مادر بچه مقداری لباس، گهواره و بیشتر لوازم مورد نیاز نوزاد را تهیه می كنند كه به آن لباس چلگی می گویند.  

مراسم سنتی در طول سال شمسی؛

چهارشنبه سوری:در منطقه مرسوم است كه در شب چهارشنبه سوری كوزه ای خالی را از بالای بام به پایین می اندازند به این نیت كه قضا و بلای خانه و اهل آن با شكستن كوزه از خانه بیرون برود.

قاشق زنی :هنوز هم در گوشه و كنار منطقه آشتیان رسم قاشق زنی معمول می باشد. در این رسم،عمدتآ دختران چادری به سر كرده و بر در خانه اهالی رفته و با قاشق به كاسه می كوبند،صاحب خانه ها كه مقصود آنان را می دانند به آنها آجیل و شیرینی می دهند.فالگوش ایستادن دختران دم بخت نیز در غروب چهارشنبه سوری مرسوم است. 

روز علفه(عرفه):در روستای نجف آباد 2 روز را به عنوان روز عرفه می شناسند، عرفه راستگو كه یك روز قبل از عید است و عرفه دروغگو 2 روز مانده به عید می باشد. روز عرفه را روز زیارت اهل قبور می دانند.

مراسم سنتی در طول سال قمری؛

محرّم :دسته گردانی در شهر آشتیان،از پنجم ماه محرّم به بعد با تشكیل دسته جات سینه زنی و زنجیر زنی شكل می گیرد.علائم و نشانه های سوگواری ماه محرّم،علم: تیر چوبی سه متری كه بالای آن علامت پنجه آهنی بوده و با پارچه های رنگارنگ تزیین می شود.علامت: نشانه ای است با صفحه های فلزی طویل و شبیه به برگهای درخت سرو.نخل: اتاقك چوبی هلالی شكلی است كه سنتی ترین نشانه سوگواری ماه محرّم در منطقه محسوب می شود.

قلعه های باستانی شهر آشتیان؛

قلعه مستوفی الممالک(معروف به قلعه آقا در غرب قلعه قوام و متصل به آن در زمینی به مساحت  5500 متر مربع دارای 4 برج 5/8 متری با 300 سال سابقه بنا گردیده- 1239 ه.ش)،قلعه لنجرود،مهربان،سیاوشان،راچان،کهنه،وثوق،میرزا کوچک،خرابه،سر بادامی،اسد آباد،هزارخانی در(آهو)،امروده و سرخه می باشند.

آسیاب های آشتیان؛ 

حدود 21 حجر که شامل:آسیابهای جفتی(ساخت قبل از قاجاریه)،خرابه،میرزا حسن،میرزا یوسف،صادق بیک،مهربان،اسد آباد،میرزا مهدی،کربلایی عابدین،علی جان،مشهدی تقی،میرزا،چاله،میان باغات،سینه زرد،لنجرود،زاغه،اگر،مستوفی ،آدینه و سر بوده است.

بعضی آب انبارهای آشتیان؛

همراه با سال ساخت (ه.ش):آب انبار امین نظاره(1276)،آب انبار میرزا رضا،آب انبار نرگسک، آب انبار لاقه (کریم بیک)، آب انبار میرزا باقر (در محله لاقه 1243)و پل آسیاب جفتی( 1317 ).

مکتب خانه های 100 سال اخیر آشتیان:

آقا شیخ عباس قاضی ،میرزا بزرگ، شیخ محمد حسین ،سید علی اصغر ،ملا اسماعیل (ادا)،میرزا آقا جان ،ملاشرف (زن)، ملا سارا خاتون (زن)، میرزا عبدالله، ملا محمد، ملا علی اکبر(کشمشک)، ملا غلامعلی(سالم)،ملا احد علی ، ملا بلقیس(زن)،ملا عابدین و رقیه خانم(زن) بوده اند.دبستان خاقانی اولین پایگاه فرهنگ و آموزش نوین در آشتیان، در جنب قبرستان غربا بنا گردیده.

مشاغل سنتی؛

برخی از مشاغلی که از سال 1310(ه.ق)به بعد در آشتیان وجود دارند:

عطاری،صباغی،علافی،حدادی،ندافی،دباغی،بزازی،حلوایی،عصاری،سقط فروشی،فخاری،گیوه کشی(محله مازری)،صابون پزخانه(اوایل قاجار حدود 600کارگاه)، دواتگری، چیلاتگری،نمد مالی،یخچالی،پاره دوزی و بسیاری مشاغل دیگر.

مشاهیر آشتیان؛

بعضی از مشاهیر آشتیان عبارتند از:

1-میرزا حسن آشتیانی(از علمای مؤثر در تحریم تنباکو).

2-یوسف اعتصامی(ملقب به اعتصام الملک و اعتصام دفتر)،پدر پروین اعتصامی(اختر چرخ ادب)و پسر ابراهیم اعتصام الملک آشتیانی که به واسطه شغل مستوفی گریش مقیم تبریز شده بود.

3-احمد قوام(قوام السلطنه،دبیر حضور)،پسر میرزا معتمدالسلطنه،پسر میرزا محمد قوام الدوله.

4-سید جلال‌الدین آشتیانی:وی در سال 1304 در آشتیان به دنیا آمد و به تحصیلات حوزوی پرداخت و در درس خارج فقه و اصول آیت‌الله بروجردی حضور یافته و به درجه اجتهاد رسید و در سال 1384 وفات یافت. 

5-عباس اقبال آشتیانی:فرزند محمد علی آشتیانی در سال 1277 در آشتیان متولد شد. تحصیلات خود را در دارالفنون تهران به پایان رساند و بعد از مدتی تدریس به پاریس رفت و از دانشگاه سوربن در رشته ادبیات لیسانس گـرفت. وی در سال  1309 به ایــران مراجـعت کـرد و در دانشسرای عـالی به تـدریس تاریـخ و جـغرافـیا پرداخـت.وی نخستیـن کسی بود کـه درس جـغرافـیای انسانی را مطـرح کـرد.اقبال در سال 1323 مجـله یادگـار را انتـشار داد و نیز انجـمنی بنام «نشر آثار ایـران » را تأسیس کرد. وی سالـهای آخـر عـمر خود را با سمت نمایندگـی فرهنگ ایران در ایتالیا گذرانید و در سال 1334 در همـانجـا دار فـانی را وداع گفت.

6-دکتر محمد مصدق: فـرزند میرزا هـدایت الله وزیر دفتر میرزا حسیـن، فـرزند میرزا کـاظم، فـرزند آقا محسن آشتیـانی است. پدرش از پیروان امیرکبیر و از معاریف آشتیـان و مادرش ملک تاج خانم نجم السلطنه بنیانگـذار بیمارستان نجمیه بود.وی پس از تحصـیلات مقدماتـی به پـاریـس رفـت و پس از اخـذ درجـه دکـتری حـقـوق از نوشـاتـل سویـس و بازگـشت به ایــران،به مشاغلی همچـون:حکـومت فـارس ،وزارت دارایـی،حکـومت آذربایجـان و نمایندگی مجـلس رسیـد.مصدق پـس از مبـارزات فـراوان در 29 اسفـند 1329 قـانـون مـلـی شـدن صنعـت نفـت را به تصـویـب رسـانید و در سـال 1330 به نخـست وزیـری رسیـد.

7-دکتر سعید کاظمی آشتیانی(رئیس پژوهشکده رویان).

8-دکتر عبدالکریم قریب(پدر علم زمین شناسی ایران).

9-دکتر محمد قریب(پدر طب کودکان ایران).

10-دکتر آندیل پزشک آلمانی،اولین پزشک بیمارستان آشتیان(در سالهای 1326 تا 1333 ه.ش).  


فهرست منابع و مئاخذ:

1-کتاب لهجه،دستور زبان و گویش آشتیان(نویسنده:حسن عادلخانی)

2-کتاب رجال و مشاهیر آشتیان(نویسنده:صادق حضرتی)

3-کتاب آشتیان به روایت تصویر و سند(گردآورندگان:محمد علی نورایی آشتیانی،اسدالله عبدلی آشتیانی)

4-سایت غیر رسمی دانشجویان رشته کامپیوتر دانشگاه آزاد آشتیان(info-ashtian)

5-دائره المعارف بزرگ اسلامی-آشتیان(جلد 1 نویسنده هادی عالم زاده شماره مقاله 223)یا(ir.org.cgie)





نوع مطلب : مراسم سنتی در طول سال شمسی در آشتیان، مبداء و منشاء تعدادی از خانواده ها در آشتیان، طوایف و فامیلهای مهم منطقه آشتیان، مراسم سنتی در طول سال قمری، قلعه های باستانی شهر آشتیان، جغرافیای شهرستان آشتیان، كشاورزی و دامداری آشتیان، بعضی آب انبارهای آشتیان، تأسیسات عمومی آشتیان، ویژگیهای معماری آشتیان، گروههای شغلی آشتیان، آئینهای سنتی آشتیان، اوقات محلی آشتیان، آسیاب های آشتیان، مشاغل سنتی، پوشاك محلی آشتیان، اماکن مذهبی آشتیان، انواع آش های آشتیان، نورگیری منازل آشتیان، شرایط مذهبی آشتیان، ترانه های محلی آشتیان، تاریخچه شهرستان آشتیان، لهجه و گویش آشتیان، فنون و صنایع دستی، محله های آشتیان، مهاجرتها از آشتیان، مشاركت مردم در آبادانی آشتیان، رجال و مشاهیر آشتیان، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :




( کل صفحات : 5 )    1   2   3   4   5   
درباره وبلاگ

اللهم عجل لولیك الفرج
جهت ارتباط با مدیر سایت
mr.ashtiani.aa@gmail.com

مدیر وبلاگ : علیرضا آشتیانی
مطالب اخیر
موضوعات
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :